अडिटिङः चोख्याउने कर्मकाण्डमात्र

भगवान खनाल

फागुन ४ ।

सरकारी तथा गैरसरकारी संघसंस्थाको लेखा परीक्षण गराउने नियम छ । वार्षिक   रुपमा ती संघसंस्थाको लेखापरीक्षण कानूनले तोके बमोजिम गर्नुपर्छ । खासगरी आर्थिक मितव्ययितता, पारदर्शीता, आर्थिक अनुशासनको लागि प्रचलित प्रक्रिया बमोजिम लेखा परीक्षण गराउनु सर्वमान्य सिद्धान्त नै हो । सामाजिक संघसंस्थाले लेखापरीक्षण त गर्छन । तर हिसाब किताब नकारात्मक ढंगले प्रवाहित भएको बारेमा कमै मात्र सूचना बाहिर जनमानसमा आउने गर्छ । यसले लेखापरीक्षणको कर्म पनि चोरलाई साधु बनाउने कर्मकाण्डमात्रै देखिन्छ । लेखा परीक्षणले एकाध मुद्दाहरु बाहिर ल्याउने गरेपनि प्रायजसो बाहिर आएको पाइदैन । स्थानीय स्तरका लेखा परीक्षणको लाइसेन्स लिएर बसेका लेखा परीक्षकहरुको दाउ लेखा परीक्षण गरे जस्तो गरेर संघसंस्थाले दिने दुईचार हजार कुम्लाउने मात्रै पाइन्छ । यस्ता प्रायजसो लेखा परीक्षकहरुको दाउ यो भन्दा अर्को रहेको छैन । लेखाको फेहरिस्त मिलेको छ भन्ने संकेत ‘निलो मसी’ कार्यालयीय प्रयोजनका कागजातमा दल्नु मात्रै त्यस्ता लेखा परीक्षकको कर्म बनेकाले नै खासै आर्थिक दूराचारका विवरणहरु जानकारीमा आउँदैनन् । लेखा परीक्षककै निर्देशनमा फेहरिस्त मिलाउने बाहेकका दोश्रो कार्य हामीको मा हुने अधिकांश लेखा परीक्षणबाट भएको पाइदैन । यसले पदाधिकारीहरुमा जिम्मेवार प्रवृत्तिको विकासमा भन्दा जे गरे पनि हुदो त रहेछ, जोगिन सकिदो रहेछ भन्ने मानसिकताको विकास गरेको छ । त्यसैले लेखा परीक्षण हिसाबकिताबको तन्दुरुस्तीको लागि मात्रै हैन, काम गर्नेहरुलाई सकारात्मक मनोविज्ञानको विकासको लागि पनि हुनुपर्छ । जसले गर्दा भावि दिनमा पृष्ठपोषण मिलोस् र काममा विफल नभइयोस् । उता लेखा परीक्षणबाट केही गैरजिम्मेवारीका आर्थिक कार्यहरु बाहिर आइहाले पनि स्थानीय राजनैतिक दलदेखिको दबाबमा त्यसलाई वाहिर ल्याउन रोकिन्छ । यसले लेखा परीक्षकहरुलाई पनि “के खोज्छस् कानो, आँखा” भने जस्तै हुन्छ । लेखा परीक्षक कानूनी रुपमा लाइसेन्स र अधिकार प्राप्त व्यक्ति हुनाले उसले यस्ता हर्कत भएपनि डराउन आवश्यक छैन । अर्कोतिर विडम्बना के छ भने हाम्रा अधिकांश सामाजिक संघ संस्थामा लेखा अभिलेख तन्दुरुस्त राख्नै आउदैन । उनीहरुलाई प्रचलित लेखा अभिलेखिकरणको सिद्धान्त मुताविक अभिलेख राख्न आउदैन । त्यसैले निम्छरो लेखा अभिलेखीकरण ज्ञानले संघसंस्थामा काम गर्नेलाई रकम हिनामिना नगरेपनि आरोप लाग्ने गर्छ । नजानेर नै केही गल्तिहरु भइरहेका हुन्छन् । त्यहींमाथि सामाजिक संघसंस्था भनेकै औजसे हुन्छन् । जिम्मेवारी निर्वाह गर्नेलाई कहिलैपनि जस नदिने एकाथरि सामाजिक प्रवृत्ति हुन्छ नै ।(लेखक जिल्लास्थित कारोबार आर्थिक दैनिकका संवाददाता हुन् ।)

प्रजान्तन्त्र दिवस समारोह