स्थायी समितिको वैठकमा आएका नेता रयाफटिङको मजामा

दिनेश थापा सिन्धुपाल्चोक ।

राजधानीको कोलाहलभन्दा टाढा रहेर शान्त स्थानमा स्थायी समिति वैठक वस्न आएका एकिकृत नेकपा माओवादीका नेताहरुले सुनकोशी नदिमा रयाफटिङको मजा बटुल्ने अवसर पाएका छन् । अरनिको लोकमार्गको सुकुटेस्थित काठमाडौबाट ६९ किलोमिटर टाढाको ईक्वेटर रिसोर्टमा सरकारको पूर्णता लगायत पार्टीको विवादका विषयमा छलफल गर्न आएका नेताहरुलाई रिसोर्टका सञ्चालक महेन्द्रसिंह थापाले हुन् । शनिवार दिउँसो साँढे एक वजे नेताहरुले वैठक स्थगीत गरेर रयाफटिङ गर्न तम्सिए ।

वैठकमा गरमागर्मी छलफलमा जुटेका नेताहरु सुनकोशी नदिको सितल पानीमा डुंगाको पाईडल खियाउँदै र पानीको छालमा भिज्दै रमाईरहेका थिए । वैठकमा विमती देखिएपनि रयाफटिङमा नेताहरुबीच एकताको सन्देश दिने प्रयास गरिएको थियो । गाईड गरिरहेका महेन्द्रसिंह थापाले गाईडको आदेश अनुसार सवैले एकैपटक पाईडल खियाउनुपर्ने बताउँदा पोलिटब्युरो सदस्य अग्नी सापकोटाले एकता आबश्यक रहेछ नि भन्दै नेताहरुको ध्यान आकर्षण गराएका थिए । तीनवटा बोटमा रहेका माओवादी नेताहरु झण्डै झण्डै बोटमा रयाफटिङको मजा बटुल्ने अवसर दिएका पनि प्यानल छुटएर बसेका थिए । पहिलो बोटमा अध्यक्ष प्रचण्डसँग उनका छोरा प्रकाश, देव गुरुङ, पोलिटव्युरो सदस्य अग्नी सापकोटा लगायत थिए ।

दोस्रो बोटमा नारायणकाजी श्रेष्ठ, मोहन वैद्य,कृष्णबहादुर महरा सहितको टोली थियो भने तेस्रो बोटमा बावुराम भट्टराई, दिनानाथ शर्मा, नरबहादुर कर्माचार्य, रामबहादुर थापाहरु बसेका थिए । तीन किलोमिटर लामो रयाफटिङमा अन्तिममा छुटेका बाबुराम सवैभन्दा अघि पुगेका थिए भने पहिला छुटेका प्रचण्डको बोट सबैभन्दा पछि परेको थियो । रयाफटिङ सकेपछि प्रतिक्रिया दिंदै अध्यक्ष प्रचण्डले रयाफटिङनेपालको पर्यटन बिकासको लागी महत्वपूर्ण पक्ष भएको बताए । पहिलो पटक जलविहारको अनुभव संगालेका प्रचण्डले चुनौति भएपनि रमाईलो अनुभव भएको सुनाए । अन्नपूर्ण पोष्टको प्रश्नमा ठट्टा गर्दै उनले भने, यो भन्दा त राजनीतिक यात्रा बढि चूनौतिपूर्ण छ नि ।

सँधै गम्भीर मुद्रामा देखिने उपाध्यक्ष बावुराम भट्टराई पनि पहिलो पटक रयाफटिङको मजा लुट्न पाएकोमा रोमाञ्चक देखिन्थे । उनले पनि प्रचण्ड जस्तै सारै रोमाञ्चक खेल भएको बताए । उनले चूनौतिपूण खेल भएकाले राजनीति गर्नेले यो खेलको अनुभव गर्नै पर्ने उनले बताए । सुनकोशी नदिमा सवैभनदा सजिलो मानिएको क्लास टु मा नेताहरुलाई रयाफटिङ गराईएको रिसोर्ट सञ्चालक महेन्द्र सिंह थापाले बताए । उनले नेताहरुलाई रयाफटिङ गराएर पर्यटन प्रवर्नदनमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरेका छन् ।

नुवाकोटमा अन्तरजातीय विवाह गर्ने जोडीको संख्या बढ्दो

कूल तामाङ्

 नुवाकोट।सरकारले अन्तरजातीय विवाह गरेवापत प्रोत्साहन पुरस्कार दिने घोषणा गरेपछि नुवाकोटमा अन्तरजातीय विवाह दर्ता गर्ने जोडीको संख्या बढेको छ । अन्तरजातीय विवाहको तुलनामा जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा गरिने विवाह दर्ता भने न्युन रहेको छ ।

कार्यालयमा हालसम्म अन्तरजातीय दश जोडीले विवाह दर्ता गरेका छन् । २०६६ असारमा नुवाकोटमा पहिलो पटक ‘कोटम्यारिज’ दर्ता भएपनि अन्तरजातीय विवाह गर्ने जोडीलाई सरकारले पुरस्कारको व्यवस्था गरेपछि यस्तो विवाह दर्ता बढेको हो ।

अन्तरजातीय विवाह गरेर सम्वन्ध दर्ता गराउनेहरुको संख्या भने दश रहेको कार्यालयका नायव सुव्वा खगेन्द्र घिमिरेले जानकारी दिनुभयो । जिल्लामा सम्वन्ध दर्ता गराउने जोडीको संख्या भने १२ जोडी रहेको छ । 

 उहाँका अनुसार विवाह दर्ता भएका दश मध्ये सात जोडी सरकारले दिने अन्तरजातीय विवाह सुविधा उपलब्ध गराइ सकिएको छ । नुवाकोटमा पहिलो पटक जापानी केटी नामा सेवाता र चतुराले गाविसका मानबहादुर तामाङवीच जिल्ला प्रशासन कार्यालय नुवाकोटमा पहिलो विवाह दर्ता भएको थियो ।

अन्तरजातीय विवाह गरेर प्रशासन कार्यालयमा दर्ता गराउनेहरुमा सभासदका परिवारदेखि सर्वसाधारणसम्म रहेका छन् । सभासद गोविन्द नेपालीका छोरा नवराज नेपाली र तेह्रथुमकी मिरादेवी ओली, बुधसिङका विष्णुमान श्रेष्ठ र दाङसिङकी रीता सुनवार, तारुकाका विनोद दमाइ नेपाली र सुनौलाबजार धादिङकी फूलमाया लामिछानेमगर रहेका छन् ।

यसैगरी अन्तरजातीय विवाह गराउने अन्यमा विदुर नगरपालिका वडा नंं ७ का सन्तोष सुनुवार र विदुरकै सन्ध्या श्रेष्ठ, अम्वरबहादुर मिजार र कविलासकी गायत्री पाण्डे, विदुरका सुजन मगराती र मकवानपुरकी लक्ष्मी होम्जन, दुइपीपलका विनोद तामाङ र रातमाटेका सुभद्रा नेपालवीच भएको विवाह जिल्ला प्रशासन कार्यालय नुवाकोटमा दर्ता भएको छ ।

चालु आर्थिक वर्षमा तीन वटा अन्तरजातीय विवाह प्रशासनमा दर्ता भएको छ । थानसिङका सुरेन्द्र नगर्जी र लहरेपौवा रसुवाकी कल्पना आचार्य, तुप्चेका अमृत सुनार र दोलखाकी अनिता थापामगर एवं दुइपीपलका राजु परियार र नवलपरासीकी पुष्पादेवी पौडेलवीच अन्तरजातीय विवाह दर्ता भएको छ ।

चालु आर्थिक वर्षमा दर्ता भएका तीन जोडीको सरकारले दिने प्रोत्साहन पुरस्कारको लागि सिफारिस पठाइसकिएको जिल्ला प्रशासन कार्यालय नुवाकोटले जनाएको छ । भने अघिल्लो आर्थिक वर्षमा विवाह भएका सात अन्तरजातीय जोडीलाई पुरस्कार वापत एक÷एक लाख उपलब्ध गराइसकिएको छ ।

कार्यालय प्रमुख र लेखापालको भिडन्त

चन्द्रश्वर बस्ताकोटी 

 मुस्ताङ। मुस्ताङको बिकासमा कोसेढुगां मानीएको ग्रामिण पुनःनिर्माण तथा पुनःस्थापना आयोजना (आरआरआरएसडिपि), जिल्ला आयोजना कार्यालय (डिपिओ) एव जिल्ला प्रविधिक कार्यालय मुस्ताङका कार्यालय प्रमुख एव जिल्ला इन्जिनियर र आरआरआरएसडिपिका लेखापाल विच लामो समय देखिको बिबाद छताछुल्ल भएको छ । लामो आपसी विवादसगै हातपात गर्दा आइतबार दिउसो जिल्ला प्रबिधिक कार्यालयमा प्रमुख जिल्ला इन्जिनियर प्रदिपबहादुर सिह यादब र लेखापाल बिनोद अधिकारी घाइते भएका छन ।

इन्जिनियर यादबको देब्रआखामा निलडाम र चस्मा फुटेको देखीन्छ भने लेखापाल अधिकारीको दब्रे आखा नजिकै काटेर ब्यान्डेज लगाएको देखीन्छ । घटनाका बारेमा दुबै तर्फबाट फरक फरक कुराहरु आएका छन । कार्यालय प्रमुख एव अन्य कर्मचारी इन्जिनियर सकलदेब शर्माको कक्षमा लेखापालले आक्रमण गर्न आएको बताउछन भने लेखापाल अधिकारी आफ्नै कक्षमा कार्यालय प्रमुखको निर्देशनमा कार्यालय बाहीरका मान्छे समेतआई आफुलाई आक्रमण गरेको बताउदछन । घाइते दुबैले जिल्ला प्रशाशन कार्यालयमा आआफ्ना उजुरी दर्ता गराएका छन । दुबै पक्ष आफुले छुदै नछोएको बताउदछन ।

जिल्ला प्राबिधिक कार्यालय मुस्ताङका कर्मचारीहरुले सोमबार एक बिज्ञप्ति प्रकासीत गदै कार्यालय प्रमुख माथी गाली गलौज गरी हातपात गरिएकोमा घोर भत्सना गदै दोषी आरआरआरएसडिपिका लेखापाल अधिकारीलाई कावाहीको माग गरेका छन । कार्यालयमा उपलब्ध इन्जिनीयर  सबलदेब शर्मा, सब इन्जिनीयर बिष्णु बास्तोला, सब इन्जिनीयर हरि थापा, कम्प्युटर अपरेटर पुर्णकला गोतामे, र कार्यालय सहायक श्रीबहादुर पुलामीले बिज्ञप्ती प्रकाशीत गरेका हुन ।     

लेखापाल कक्ष सार्ने बिषयमा बिवाद भएको र लेखापाल अधिकारीले एक्कासी इन्जिनियर सकलदेब शर्माको कक्षमा आई आफुलाई आक्रमण गरेको इन्जिनियर यादबको भनाइ छ । यादबलाई एक्कासी अपशब्द प्रयोग गरि ४ पटक सम्म हिर्काएर त्यहि लडाएको इन्जिनियर सकलदेब शर्मा र सब इन्जिनियर बिष्णु बास्तोलाले एकै स्वरमा बताए । इन्जिनियर शर्माले भने आफुले छुट्याउन लेखापाललाई बाहीर धकेलेर ल्याए पनि झम्टी झम्टी हमलागर्न आएका थिए । घटना पछि आफ्नो देब्र आखामा निलडाम भएको, दाहीने आखामा समेत चोट पुगेको, देब्र गाला सुनिएको, टाउकोमा चोट लागेको, ढाडमा समेत असर पुगेको बताउदै कार्यालय प्रमुख यादबले फुटेको चस्मा देखाए ।

लेखापाल कक्ष सार्ने बिषयमा आफले आयोजनाको कार्यालय एक्लो छ त्यहा नसारौ भनेको तर आफु इन्जिनियर सकलदेबको कोठामा गएको नभई केहि बाहीरका मान्छे समेत ल्याई हाल रहेकै लेखापाल कक्षमा कार्यालय प्रमुख सहीत आक्रमण गर्न आउदा आफ्नो देब्र आखामा लगाइएको पटट्ी देखाउदै, टाउको र हातमा चोट लागेको लेखापाल अधिकारीले बताए ।

जिल्ला प्रबिधिक कार्यालयमा आयोजनाको लेखपाल कक्ष रहेकोमा उक्त कक्ष आयोजनाको आफ्नै कार्यालयमा सार्न बिगत बैसाख देखि मौखीक र १ महिना अगाडी लिखित रुपमा लेखापाललाई जानकारी गराए पनि अटेर गरि बसेकाले तुरुन्त लेखापाल कक्ष खाली गराउन आग्रह गर्दा उक्त घटना भएको कार्यालय प्रमुख यादबको भनाइ छ । गत माघ २६ गते समेत  बिभिन्न सचारमाध्यमले कायालय प्रमुख र लेखापालको बिषयमा आफ्नै कर्मचारीले मुस्ताङको बिकासमा असहयोग गरेको प्रमुखको दावी शिषकको समाचार प्रकासीत गरेका थिए ।

जोमसोमका स्थानीय बासीन्दा गणेश शेरचनले बिवाद कक्ष सार्ने दखिए पनि बिगतमा भएको टेण्डरका बिषयमा ठुलै चलखेल भएको र सोही बिषयमा कार्यालय प्रमुख र लेखापाल बिच मनमुटाबको पछिल्लो परिणाम भएको दावी गरे । जिल्लाको बिकासका लागि स्थानिय स्तरमा, ठेकेदार वा कर्मचारी बिच चलखेल हुने परम्परा नतोडीए सम्म यस्ता लोभीपापीले घटना निरन्तर घटाउने शेरचनले बताए ।  

  

आरआरआरएसडिपि मुस्ताङमा केहि महिना अगाडि करिब २२ करोडको टेण्डर भै ३ कन्सल्टेन्ट नियुक्त भएका छन । १ कम्पनिले छोडेका कारण पुन टेण्डर आब्हान गरिएको छ । आयोजनाको काम ढिला हुन गए रकम अन्य जिल्लामा जान सक्ने र छिटो सम्पन्न गरे अरु जिल्लाको रकम ल्याई थप काम गर्न सकिने प्राबधान रहेको छ । आयोजनाको समयाबधि थप नगरे अब करिब १ बर्ष मात्र बाकी छ । हाल सम्म आयोजनाले करिब २ करोड रुपैया जिल्लामा खर्च गरि सकेको छ । आयोजनाको मुख्यकाम सडकको कार्य सुरु भए पछि १० लाख सम्मका काम प्रभाबित क्षेत्रमा खानेपानी, सिचाई, बिद्यालय र हेल्थपोष्ट भवन, गोरेटोबाटो लगायतका काम गर्न सकिने बताइएको छ ।

आयोजनाले लेते गाबिसको पैराथाप्ला देखि  बादरजुङमा करिब १७ लाख, छोसेर खोलामा  ४० लाखको झोलुङे पुल, मार्फाको पुथाङमा करिब ४० लाख र  लेतेको धासामा करिब २७ लाखको खानेपानीका योजनाहरु सचांलन गरिरहेको छ । कुञ्जो र कोवाङमा खानेपानीको डिटेल सर्वे भइसकेको र डिजायनका लागि प्रक्रियामा रहेको, छुसाङ गाबिसको नरसिह खोलामा करिब १ करोड ७५ लाख र चराङगाबिसको चराङखोलामा करिब १ करोड २५ लाखको झोलुङे पुल निर्माणकालागि प्रोसेसिङमा रहेको, छुसाङ गाबिस  चैले स्थित कालीगण्डकीमा पक्की मोटरेबल पुलकालागि प्रक्रिया अगाडि बढाइएको र कागबेनी गाबिस फल्याक ढाकार्जुङका साथै छोसेर गाबिसमा खानेपानी सम्भाब्यता अध्ययनका लागि सिफारिस गरेको आयोजनाले जानकारी दिएको छ ।

हलो गोरु र झोपाको काम अव हाते टेक्टरबाट

चन्द्र श्वर बस्ताकोटी

 मुस्ताङ । बिश्वमै प्रबिधिले धनि बनेका देशहरु प्रसस्त छन । हालको बैज्ञानिक युगमा नेपालको हिमाली जिल्लाका विकट मानिने बस्तिहरुमा नया नया प्रविधि भित्रिन थालेको छ । विकट बस्तिहरुमा नया प्रविधि भित्राउने भने जिल्लाकृषि बिकास कार्यालय मुस्ताङ हो। 

अन्य जिल्लामा ठुलाठुला टेक्टर ले जोत अन गरेपनी मुस्ताङमा त्यो सभव थिएन । नया, सरल, सस्तो र भुगोल सुहाउदो प्रविधि प्रयोग गरेर हलो र गोरु विना पनि खेत जोत्न सकिने भएको हो । सानो एकैजनाले टुलो परिमाणमा सजिलै खनजोत गर्न सकिने टेलर नामक करिब ८ केजीको टेक्टर खेतवारी जोत्न सकीने भएको हो । टेक्टर कृषि विकास कार्यालयले छोन्हुप गाविसको नामग्याल गाउँलाई वितरण गरेको छ । तथा अन्य स्याउवारी केहि समय अगाडिी टेक्टर आईडब्लुएमआरपि नामक सस्थाको सहयोगमा मुस्ताङ ल्याई जिल्ला कृषी विकास कार्यालय मुस्ताङलाई हस्तान्तरण गरिएको थियो । 

उक्त ट्याक्टरलाई भ्याट सहित ५० हजार र भ्याट बाहेक बढिमा ४५ हजार रुपैयामा खरिदगर्न सकिने जिल्ला कृषी कार्यलयका कृषि प्रसार अधिकृत रधुबिर श्रेष्टले वताए । एक झोपाको मुल्य करिब ३० हजार जति रहेको  छ । गोरु, झोपाले जोत्दा स्याउको विरुवा भाँचिने हुनाले यसको प्रयोग स्याउ खेतीको लागि अति उपयोगी हुने कार्यालयको दावी छ । पेट्रोलबाट संचालन गर्न सकिने सो ट्याक्टरमा एक लिटर पेटेलले डेड घण्टा राम्रोसँग करिव तीन रोपनी जग्गा जोत्न सकिने जिल्ला कृषि विकास कार्यालय मुस्ताङका कार्यालय प्रमुख एव बरिष्ठ कृषि बिकास अधिकृत मेघनाथ तिमल्सीनाले वताउनु भयो ।

मुस्ताङमा पहिलो पटक ल्याइएको उक्त ट्याक्टर सम्बिन्धि छोन्हुपको आङ्चु गुरुङलाई ट्रेनिङ दिईएको कृषि कार्यालायले जनाएको छ । यो दुई पाँग्रे टेक्टरको फाली झिकेर पनि एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा चलाएर सजिलै लैजान सकिन्छ । स्थानिय स्तरमा प्राविधिक नभएका कारण मर्मतसभारमा केहि समस्या हुनेहोकी भन्ने कृषकहरुको गुनासो रहेको छ। 

परिक्षणको रुपमा भित्राइएको प्रबिधिले स्थानिय जनताको सकारात्मक प्रभाब पार्न सके बितरण कार्यलाई विस्तार गरि आवश्यक तालिमको व्यवस्था गरिने जिल्ला कृषि विकास कार्यालय मुस्ताङका कार्यालय प्रमुख एव बरिष्ठ कृषि बिकास अधिकृत तिमल्सीनाले वताउनु भयो ।

विश्वमै दुर्लभ रेडपण्ढा प्रचार प्रसार हुन नसकेमा स्थानीयबासीको गुनासो

कूल तामाङ्  

 नुवाकोट। विश्वमै दुर्लभ रेडपण्ढा नुवाकोटको दुर्गम पुर्वी गाविस घ्याङफेदीको जंगलमा पाइने भए पनि प्रचार प्रसार हुन नसकेको स्थानीयबासीले गुनासो गरेका छन् ।

लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज अन्र्तगत घ्याङफेदी पनि रेडपण्डाको मुख्य बासस्थान रहेको स्थानीय सामाजिक कार्यकर्ता कर्मजीत तामाङले बताउनुभयो । गोसाईकुण्ड जाने मार्गको चन्दनबारी लगायतको क्षेत्रमा रेडपाण्डा भेटिए पछि हालसम्म पनि निकुञ्जे माथिल्लो क्षेत्रमा मात्र रेडपण्डा पाइने भन्दै प्रचार प्रसार गरेको तर घ्याङफेदी क्षेत्रको वेवास्ता गरेको तामाङले बताउनुभयो ।

जिल्लाको शिखरबेशी, घ्याङफेदी गाविसका जंगलमा पनि रेडपाण्डाको बासस्थान रहेकोले रेडपाण्डा अध्ययनको लागी यो क्षेत्र पनि उपयुक्त भएको स्थानीयबासीको भनाई छ । जिल्लाको पुर्वी क्षेत्रका शिखर बेशी र घ्याङफेदीलाई गोसाईकुण्ड जाने मार्ग र रेडपाण्डा अध्ययनको क्षेत्र बनाई प्रचार प्रसार गर्न सकेका बाह्य तथा आन्तरिक पर्यटकहरुका लागी उत्कृष्ट गन्तव्य बन्ने नुवाकोट उद्योग बाणिज्य संघका अध्यक्ष शरणउत्सुक सापकोटाले बताउनुभयो ।

जिल्लाको पुर्वी क्षेत्र भ्रमण गरी फर्किएका प्रमुख जिल्ला अधिकारी गोविन्दमणि भुर्तेलले पनि गोसाईकुण्ड र लाङटाङ निकुञ्ज अध्ययन तथा पदयात्राको लागी यस क्षेत्रलाई बैकल्पिक पदमार्गको रुपमा विकास गर्नु पर्ने बताउनुभयो ।

मरेको भन्दै जिउदै मान्छेको नाम हटाइयो

एसवी गौतम

 सिन्धुली जिल्लाको टाँडी गाँउ विकास समितीका सचिव केशव प्रसाद काफ्लेले जिउदै भएका एक त्रियासी वर्षिया वूद्धालाई मरेको भन्दै वूद्ध भत्ता पाउनेको सुचिवाट हटाएको भन्दै उनी जिल्ला विकास समिती सिन्धुली आएर वूद्ध भत्ता दिलाइ दिन आग्रह गरेका छन् ।

टाँडी गाँउ विकास समिती–९ मंगलपुरका मानवहादुर मगरको नाम जिउदोको सुचिवाट सचिवले हटाए पछि उनले साउन महिना देखी भत्ता पाउन सकेका छैनन् । छिमेकीले दुइ पटक वूद्ध भत्ता खाइसके मैले किन पाइन भनेर वुझ्न लौरो टेकेर जिल्ला विकास समिती आउदा आफु काजगमा मरिसकेको कारणले वूद्ध भत्ता पाउन नसकेको रहे छु मगरले वताउनुभयो ।

टाँडी गाँउ विकास समितीका सचिव काफ्लेले गत आर्थिक वर्षमानै उनी मरेको भन्दै उनको नाम वूद्ध भत्ता पाउनेको सुचिवाट हटाइ सकेका रहेछन् । जिल्ला जिल्ला विकास समितीको पन्जीकाधिकारसँग गएर वुझ्दा पत्ता लागेको मगरले जानकारी गराउनुभयो । मगरको जन्म १९८४ टाँडी गाँउ विकास समितीको मंगलपुरमा भएको उनको नागरिक्तामा देखीन्छ ।

जिउँदो मान्छेलाई मरेको भन्दै वूद्ध भत्ता लिनवाट वन्चीत गर्ने सचिव अहिले अन्यत्रै गाँउ विकास समितीमा सरुवा भएर गएका छन् । अहिले आएका सचिवले मलाइ कुनै जानकारी नभएको भन्छन् वूद्ध मगरले भन्नुभयो । जिल्ला विकास समितीको लेखा शाखाले भने पुन उनलाइ वूद्ध भत्ता दिन आर्थिक वर्ष परिर्वत भए पछि मात्र दिन मिल्ने जानकारी गराएको छ । यो वर्ष उनले वूद्ध भत्ता पाउन सक्दैनन् । गाँउ विकास समितीको सचिवको सिफारिसको आधारमा स्थानिय विकास मन्त्रालयले सामाजिक सुरक्षा अन्र्तगतको रकम निकासा गरि दिएको हुन्छ ।

स्थानिय विकास अधिकारी गणेशे ज्ञावाली जिउदो मान्छेलाई मरेको भन्दै वृद्धले पाउने सुविधा कटौती गर्ने सचिवले जगन्य अपराध गरेको भन्दै त्रियासी वर्षिया वूद्धाले पाउने वूद्ध भत्ता सोही सचिवले आफुले पाउने तलववाट दिनु पर्ने वताउनुहुन्छ ।

भोटको नुनखानी अलपत्र

चन्द्रश्वर वस्ताकोटी

 मुस्ताङ जिल्लाको छुसाङ गाविसमा पर्ने नर्साङ खोलाको किनारमा रहेको नुनखानी अलपत्र परेको छ । जिल्ला सदरमुकाम जोमसोम देखि १० घण्टाको उत्तरतर्फको पैदलयात्रापछि पुगिने नुनखानीबाट नुन निकाल्ने कार्य विगत ४ बर्ष देखि बन्द भएको हो । सँयौ बर्ष पहिले देखि लगातार यहाँको नुन उत्खनन् गरि भोटे नुनको रुपमा उपभोग र बिक्री हुदैआएको थियो । विदेशबाट आयात गरिएको नुन यो नुनखानीबाट निकालीएको भन्दा कम मूल्यमा पाईने थालेपछि नुनखानी अलपत्र परेको हो ।

दामोदर कुण्ड हुदै बगेर आएको र्नसाङ खोलाको किनारमा १२ वटा नुनीलो पानी निस्कने मुल रहेका छन् । पहाडमा रहेका मुलबाट नुनिलो पानि निस्कने जन नर्मल निम्न माध्यमीक विद्यालय छुसाङका शिक्षक कृष्णप्रसाद सापकोटाले बताए ।

यहाँको मुलबाट निक्लने पानी जमाएर ढिका नुन बनाउन सकिन्छ । उत्खनन् हुन नसक्दा पहाडमा छरपस्त नुनका ढिका भेटिन्छन् । नुन निकालीने छ वटा सुरूङ पनि रहेको ६० बर्षसम्म नुन निकाल्ने काम गरेका छुसाङ तेताङका धुली गुरूङले बताए ।

भौगोलिक विकतता भएका कारण नुनखानी उपभोग गर्न कसैले चासो देखाएको स्थानियबासीको गुनासो छ । अहिले नुन उत्खनन् कार्यमा प्रयोग गरिएका सामानहरूपनि भग्नाअवशेषमा परिणत भएका छन् ।

मुलको पानी नर्साङ खोलाको किनारमा जम्मा पारि सुकाएर नुन बनाउने गरिएको स्थानियबासी बताउँछन् । जोमसोमका बमप्रसाद गौचलने नुन उत्खनन् गर्ने अनुमती लिएका थिए । दक्ष जनशक्तीको अभाव र आयातीत नुनसँग प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्दा नुनखानी बन्द गर्नुपरेको खानी सञ्चालक गौचनले बताए । खानी बन्द भएपछि उत्खनन् कार्यमा संलग्नहरूपनि बेरोजगार भएका छन् । साल्ट टे«डिङ र्कपोरेसनसँग सम्झौता गरेर नुन खानि सञ्चालन गरिदै आएको गौचनले बताए । केही बर्ष अघि सम्म म्याग्दी, बागलुङ, पर्वत कास्की लगायतका ठाउमा भोटे नुन प्रयोग गर्ने गरिन्थ्यो । हप्तौ हिडेर मानिसहरु नुनखानीमा नुन लिन आउने गरेको स्थानियबासी सम्झन्छन् ।केहि बर्ष अगाडी सम्म खानीबाट एक वर्षमा एक सय मन सम्म नुन निकालीएको सञ्चालकले जानकारी दिए । मुस्ताङमा रहेको नुनमा आयोडिनको मात्रा कम भएको साल्ट टे«डीङ र्कपोरेशनले जनाएको छ ।

यहाँको नुन उपभोग गरेमा खाना रुच्ने र ग्यास्ट्रीक समस्या निको हुने हुदा औषधीको रूपमा पनि प्रयोग गर्ने गरेकोे जोमसोमकी फुलमाया शेरचनले बताईन । अझै पनि यहीको नुन उपभोग गर्ने तेताङ गाउँका बासिन्दा आफुहरूको स्वास्थ्यमा नुनले कुनै असर नपारेको बताउँछन । प्लास्टीकको भाँडामा नुनीलो पानी ल्याएर घाममा सुकाई ढिका बनाएर उपभोग गरिदै आएको छ । पशुलाई पनि यही नुन खुवाउने गरेको उनीहरुले बताए ।

नुनखानी अलपत्र अवस्थामा रहँदा समेत सम्बन्धित पक्षले चासो नदेखाउँदा स्थानियबासी निराश भएका छन् । ‘सुदुरपश्चिमका बासिन्दाले नुन खान पाएका छैनन्, यहाँको नुनखानी अलपत्र अवस्थामा छ ।’ चन्द्रज्योती प्रावि तेताङका प्रधानाध्यापक रामबहादुर गुरूङले भने ‘माल पाएर के गर्नु चाल पाए पो भने झै भएको छ नर्साङ खोला किनारमा रहेको नुनखानी’ ।

आधुनिक प्रविधी र दक्ष जनशक्ति मार्फत नुनखानी सञ्चालनमा ल्याउन सकेमा देशको आर्थिक अवस्थामा सुधार ल्याउन समेत सहयोग पुग्ने उद्योग बाणिज्य संघ मुस्ताङका अध्यक्ष खगेन्द्र तुलाचनले बताए ।

फेसबुकले अब आत्महत्या गर्न लागेका सदस्यका बारेमा अलर्ट गर्ने

फेसबुकका कारण बिश्वका धेरै मानिसले आत्महत्या गरेको समाचार त सुन्दै आएका छौं । तर, आत्महत्याको कारक बनेको सोही फेसबुकले अब आत्महत्या गर्न लागेका सदस्यका बारेमा अलर्ट गर्ने प्रणालीको बिकाश गरेको छ ।

सेसियल नेटवर्किङ साइड फेसबुकले एक नयाँ प्रणाली सुरु गर्दैछ, जसको मद्दतले उसको नजरमा आत्महत्या गर्ने सोंच बनाएका तपाईका फेसबुक साथीको बारेमा जानकारी दिनेछ ।

फेसबुकले यो सुविधा समैरिटन्स नामक संस्थासँग मिलेर सुरु गर्न लागेको हो । आत्महत्याको सूचना दिने यो प्रणालीको बिकाश गर्दा धेरै ब्यक्तिमा यसको प्रयोग गरिएको यसका बिकाशकर्ताहरुले बताएका छन् ।

यो संस्थाले समस्यामा गरेका मानिसहरुलाई भावनात्मक समर्थन गर्दै आएको छ, जसमा आत्माहत्या गर्न सक्ने मानिसहरु पनि छन् ।

फेसबुकले सुरु गर्न लागेको नयाँ प्रणाली प्रयोगका लागि तपाई जसको बारेमा चिन्तित हुनुहुन्छ, त्यसबारे लेख्दै एक र्फम भर्नुपर्ने हुन्छ । यो र्फम साइटको मोर्डरेटरसम्म पुग्नेछ ।

तपाईको उक्त सन्देश लेखेको फेसबुकको लिंक पनि साथै दिनुपर्नेछ । यसबाहेक प्रयोगकर्ता र उ कुन कुन नेटवर्कका सदस्य छ भन्ने जानकारी दिनुपर्नेछ ।

त्यसपछि फेसबुक टिमले ती ब्यक्तिको आत्महत्यासम्वन्धी अलर्ट पठाउने छ । फेसबुकले यो बिधि छिटै प्रयोगमा ल्याउने बताएको छ ।

खानेपानीका लागि मुग्लान छिरेका युवाहरु जुटे धादिङको ज्यामुङ गाउँमा

कस्तुप देबकोटा
गाउँ छोडे पनि माया गाउमै...यसै भनाइ र्सार्थक बनाएकाछन गाउघर छोडि मुग्लान पसेका धादिङको ज्यामुङ गाउका युवाहरुले। युवा जुटन सके सबै फत्तेहुने राम्रो उदाहरण धादिङको ज्यामुङ गाउ देखी प्रवास पसेका युवाहरु बनेका छन। गाउमाखानेपानी को असुबिधा ले गर्दा सास्ती हुन्थ्यो, अब घर घरमा खानेपानीका धारा पुराउनगाउ मै पानी सकंलनका लागि पानी ट्याकीं निर्माण गर्न युवा शत्ती जुटी समाजकै लागि उदाहरणियबनेका हुन ।

यस प्रशशनिय कार्यमा नेत्रित्व लिएका छन स्थानिय राजनितज्ञ को छोरा भुवन गुरुङले।हालउनी बैदेसिक रोजगारको शिलशिलामा  यूएर्इमा कार्य­रत छन् । सयुत्त अरब एमिरेट्सयूएईमा सामाजिक कार्यमा उित्तकै योगदान दिएका गुरुङ सुरुमा ज्यामुङ सर्ंपर्क समितियूएई को गठन संगै सामाजिक सस्थामा नजिक भएका थिए। हाल उनी धादिङ वेल्फेर एसोसियसन यूएईका अध्यक्ष समेत रहेका छन।

१४ हजार लिटर देखि १६ हजार सम्म पानी अटाउने क्षमता भएको पानी ट्याकीं निर्माण योजनालाई अहिले स्थानिय स्तरमा भुत्पर्ुवक गाउविकास समितीका अध्यक्ष टिकाबहादुर गुरुङग,तथा त्यहाका राजनितिज्ञ जिवनाथ बोहोरा ले रेखदेख गरिरहेको र मिनाकुमारी गुरुङ,कल्पनागुरुङ,साबित्री धमला, लगायत स्थानिय वासिन्दा ले भरपूर्ण सहयोग गरिरहेको गुरुङले जनाए।

केही समय अघी आफ्नो वाषिर्क बिदाको अवसर पारेर स्वदेश फर्किए पछी आफ्नो नेत्रित्वमारहेको सस्थाको नाम बाट युवाहरुलाई सगंठित गर्दै गाउको बिकासमा जुटेपछी गाउले मुहारफेर्न थालेको हो । 

करिव ६ लाख नेपाली रुपैयाको लागतमा स्थानिय ३१ देखी ५६ घर धुरी भएको गाउलाई स्वच्छपिउने पानी उपलब्ध गराउन यो योजना सुरु गरिएको छ । साथ साथै गाउ बिकासमा चासो नदेखाउनेराजनितिक पाटी तथा नेता लाई सहयोग बन्द गर्न समेत सो गाउका स्थानिय बासी राजी भएकाछन ।'आप\mनो चुनावी र्सगमी बढाउदै गर्दा मिठा लोभ लाग्द भाषण दिने हरु लाई हामीले रचनात्मककार्य गरी झापड हानेका हौ बिदामा स्वदेश बाट फर्किए लगत्तै समाजसेवी भुवन गुरुङ लेअर्घाखाँची र्टाईम्स सँग भने ' ।

धादिङ वेलफेयर सोसाइटी यूएईको नेत्रित्वमा सुरु भएको सो खानेपानी निर्माण योजना लाईसफल बनाउन सबैक्षेत्र बाट आर्थिक अनुदान आउने व|mम पनी जारी छ। यसै क्रममा अहिले सम्मअनुदान दिनेहरुमा जिल्ला बिकास समिति दादिङ ५१ हजार रुपैया,ज्याम्रुङ समाज यूएई ४१हजार रुपैया,धादिङ वेल्फेयर सोसाइटी ३१ हजार रुपैया,त्यसै गरी धादिङ बाट यूएईमा लामोसमय देखी ब्यवसाय गर्दै आएका ब्यबसायी एवम समाजसेवी चन्द्रप्रसाद सापकोटा २१ हजार रुपैया,समाजसेवीतथा ब्यबसायी रमेश धमाला १५ हजार रुपैया रहेको छ ।

त्यसै गरी स्थानिय उपभोत्ता तथा स्थानिय प्रवासी युवाहरु सम्युत्त अरब एमिरेट्स यूएईदेखी भुबन गुरुङ १५ हजार,थान बहादुर गुरुङ ११ हजार, कमल बहादुर गुरुङ ५ हजार रुपैया,बिकाशगुरुङ ५ हजार,किरण धमला यूएई १५ हजार, अस्ट्रिया देखी रमेश धमला १५ हजार रुपैया,डोरप्रसादबोहरा बेल्जियम १५ हजार ,नवराज बोहरा­कोरिया ११ हजार रुपैया,सुमन गुरुङ काठमान्डौ ५हजार रुपैया,प्रेम बहादुर  गुरुङ काठमाडौं ५ हजार रुपैया,पुष्प गुरुङ काठमाडौं५ हजार रुपैया ,निराजन धमला काठमाडौं ५ हजार रुपैया,भुमी बोहरा काठमान्डौ ५ हजार रुपैया,घनबहादुर गुरुङ काठमाडौं ५ हजार  रुपैया,निरबहादुर गुरुङ काठमाडौं ५ हजार रुपैयागरी सहयोग प्रदान भएको जनाइएको छ